Hiện ở Hà Nội, một chiếc bể thủy sinh làm hoàn toàn bằng gốc và một phần thân cây gỗ lũa, là mô hình của một hẻm núi hoàn hảo gập ghềnh với thác đổ từ trên đỉnh xuống mặt hồ có giá 250 triệu đồng. Một chiếc

sinh treo tường siêu mỏng hoặc bể đặt (ở vườn, trong phòng) có giá trung bình từ 35 đến 150 triệu đồng. Không chỉ tốn tiền khi mua bể, đến khi chơi bể, người chơi còn phải cân chỉnh nó cho phù hợp với toàn bộ các chi tiết nội thất trong gian phòng và trong tư gia. Riêng việc làm thế nào cân bằng được hệ thống đèn trang trí cho bể (có những chiếc thường được dùng trong các phòng thí nghiệm cấy mô) với loại đèn day-light (cho ánh sáng tự nhiên) của gian phòng cũng đã chẳng hề dễ dàng.

Không chỉ thế, chất liệu được chọn làm thành bể dù là kính cạnh vát hay kính uốn (kính cạnh vát thường rẻ hơn kính uốn) cũng đều phải là loại kính chất lượng cao để tránh bị tức mắt cho người xem cũng như tránh bị phản quang bởi các loại đèn trong bể và xung quanh. Dù là bể treo mỏng như một bức tranh kính tĩnh mặc, trong suốt; hay bể đặt lung linh, huyền ảo làm ấm cả gian phòng thì toàn bộ các thiết bị hiện đại kèm theo bể như máy làm mát nước, bộ lọc, máy sủi, máy tự động cho cá ăn, van CO2... đều phải được giấu đi một cách tinh tế ở ngay thân bể để đảm bảo tính thẩm mỹ. Tuy nhiên, đó chưa phải là toàn bộ nghệ thuật chơi.

Không chỉ là thú chơi

Đời cá, kiếp bể có khi tồn tại nhiều hơn cả một kiếp người. Có trường hợp người chơi nuôi một chú cá rồng từ khi còn trẻ, đến khi “ra đi” rồi mà 10 năm sau cá mới chết. Cũng có câu chuyện về việc một chú cá rồng thế thân cho chủ khiến người chủ tránh được việc mất mạng trong một tai nạn hiểm nghèo. Và cá, bể cá thủy sinh trong giới chơi đã trở thành bùa hộ mạng, vật thế thân, biểu hiện cho sự tồn vong, suy thịnh của đời người.

Và công phu...

Khi chơi bể cá thủy sinh, người chơi thường phải dựa theo mệnh, theo tuổi, theo cung sinh của mình để dựng bể, mua cá, mua rong chứ không chơi tùy tiện theo sở thích. Có rất nhiều loại bể: Bể Tứ Quý (theo quan niệm xưa, bể thủy sinh loại này mang lại sinh khí bốn mùa Xuân - Hạ - Thu - Đông cho chủ nhân); bể Tam Tài (mang lại sinh khí hoà hợp Thiên - Địa - Nhân); bể Ngũ Phúc Hướng Kim (được trình bày theo ngũ phúc nhưng hướng kim nhằm sinh khí, mang lại quyền lực, tiền tài); bể Mộc (gỗ kết hợp với các loại rong cỏ tạo nên màu xanh của Mộc. Khí của Mộc sẽ làm cho vạn vật được tươi tốt, có tính chất sinh sôi); bể Thủy (có suối, thác, thủy sinh và một vài chú cá hiền lành tạo ra sự mềm mại, uyển chuyển, nhấn mạnh vai trò của nước với các tính chất làm lạnh, hướng xuống làm cho vạn vật tĩnh lặng)...

Nói chung, khi bài trí bể, ngoài các nguyên tắc ngũ hành, âm dương, phong thủy, người chơi có thể chọn cho mình một trong nhiều trường phái tạo cảnh. Nếu theo phong cách Amano của người Nhật, người chơi phải tuân thủ khắt khe về bố cục. Nguyên liệu chính thường được dùng là đá, cây và được sắp xếp theo chủ đề nhất định như phong cảnh sơn thủy hữu tình của thiên nhiên hùng vĩ những quan niệm nhân sinh của các học thuyết Phương Đông... Còn nếu chơi theo phong cách hà lan thì bể lại có chiều hướng tự nhiên, hoang dại, trung tính nhiều hơn. Thường, những bể kiểu Hà Lan không sử dụng gỗ và đá...

Dân chơi bể thủy sinh mặc dù ai cũng nắm được nguyên tắc nằm lòng: màu dưỡng là màu của Hoả (đỏ, tím), màu sinh là màu của Kim... nhưng khi dựng bể, nếu cẩn thận thì hầu như ai cũng mời thầy phong thủy về xem. Thế nên, dân chơi mới ngầm chia ra làm 3 loại.

Thứ nhất là dân chơi đẹp, vốn chỉ là dân có tiền tậu về những trang thiết bị tối tân, thiết kế những không gian hoành tráng cho phù hợp chiếc bể cá thủy sinh.

Thứ hai là dân chơi sành, gồm những đại gia không chỉ có khả năng tậu được đồ đẹp, xịn mà còn mời thầy phong thủy về chọn hướng, dựng bể, xem tuổi, chọn ngày bắt cá... 

Và cuối cùng, đỉnh cao nhất thuộc về dân chơi nghệ là những người tự tay dựng nên được những chiếc bể cá thủy sinh thực thụ cho mình. Số này không nhiều, ở Hà Nội chỉ đếm được trên đầu ngón tay.

Tậu bể, dựng bể là việc công phu nhưng chăm bể mới là khâu nan giải. Thông thường, người chơi hay thuê người về làm vệ sinh bể (mỗĩ lần chỉ từ 50.000 đến 200.000 đồng tùy theo bể), nhưng đã là dân chơi nghệ thì chiếc bể được quý chẳng khác gì con đẻ của mình, họ phải tự tay nuôi trồng, chăm bón và lau dọn...

Thế nên mới gọi là “nghề chơi cũng lắm công phu”! Sự đặc sắc, độc đáo của thú chơi bể cá thủy sinh thể hiện ở sự tinh tế, khéo léo của người chơi khi tạo được không gian có sự hoà phối nhịp nhàng giữa thủy, mộc, hoả, thổ và kim. Người chơi không chỉ có tiền mà còn phải thực sự am hiểu về thuật phong thủy, bài trí được sự tĩnh trong lòng vận chuyển của sự động. Đặt bể cá cũng phải chọn hướng. Hướng mà dân chơi thường hay chọn để đặt bể nhất là hướng Bắc (thuộc cung quan lộc, tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc) và hướng Đông Nam (thuộc cung Phú Quý, tượng trưng cho sự giàu có).

Theo ngũ hành tương sinh, tương khắc thì Kim sinh Thủy, Mộc sinh Hoả. Do vậy, nếu đặt bể ở hướng Bắc (thuộc hành Thuỷ), gia chủ phải chọn những loại sinh vật cảnh có màu ánh kim còn nếu đặt ở hướng Đông Nam (thuộc hành Mộc) thì người chơi phải sử dụng các màu đỏ, hồng.

Ngoài việc ngắm các loại cá đẹp, độc đáo, thú của người chơi cá cảnh còn là tự thiết kế một bể thủy sinh. Để tạo ra và duy trì một bể thủy sinh như vậy, công sức, thời gian, tiền bạc bỏ ra là không nhỏ.

Anh Hưng là người chơi cá cảnh có thâm niên ở Hà Nội. Là một cán bộ của ngành hàng không, bận bịu với vô số công việc, anh Hưng chỉ có thể dành thời gian cho hai bể cá của mình vào buổi đêm. Anh tranh thủ cuối giờ chiều đi chọn mua các loại cây mới, lọc các loại gỗ để mang về nhà. Chỉ tới khi cả nhà đã đi ngủ, anh Hưng mới đem các cây gỗ để kỳ cọ và ngâm xuống nước khoảng hai ba ngày mới cho vào bể được.

Hiện tại, ở nhà, có hai chiếc bể thủy sinh do chính tay anh thiết kế và chăm sóc. Chiếc bể to được đặt ở phòng khách làm căn phòng thêm lộng lẫy, nhất là vào buổi tối.

Là một tay chơi có nghề, chính tay anh mua kính về, tự ráp thành một bể có chiều dài hơn 2 m, rộng gần 1 m và cao 1 m rưỡi. Anh Hưng cho biết giá thị trường của chiếc bể này khoảng gần 30 triệu. Tuy nhiên, công sức và tâm huyết của anh bỏ vào là vô giá.

Ngoài việc tự tay gắn bể, anh cũng tự mua, tìm tòi các vật liệu bên trong. Vài chục bao sỏi, hàng chục cành cây được lọc ra chỉ để chọn một hai cành ưng ý, khoảng hơn tá loại cây thủy sinh như súng, rong... được anh kết hợp để tạo ra một môi trường mô phỏng tự nhiên trong không gian hạn chế của bể. "Kiến trúc" bên trong cũng được anh Hưng nghiên cứu rất kỹ.

Theo anh Hưng, thiết kế của một bể cá thủy sinh được chia làm 3 trường phái. Một là theo phong cách Nhật Bản (còn gọi là amano) với các quy tắc khá khắt khe về bố cục. Nguyên liệu chính là đá và cây được sắp xếp theo một chủ đề nhất định, có thể là hùng vĩ của núi rừng, phong cảnh sơn thủy hữu tình hay quan niệm nhân sinh của phương Đông huyền bí. Bên cạnh đó là trường phái Hà Lan với cách bố trí theo hướng tự nhiên. Các loại cây được trồng theo lớp và mọc tự do tạo vẻ hoang dại. Cuối cùng là sự kết hợp của hai trường phái này, có thể được gọi là phong cách trung tính.


Để tạo ra một "công trình" cho riêng mình, các nguyên vật liệu thực hiện như đá, sỏi, gỗ, cây có thể mua và chọn lọc, thiết kế nền của bể cũng không quá khó khăn, các loại phân tạo ra môi trường sống cho cây và cá cũng được bán khá rộng rãi. Tuy nhiên, anh Hưng khẳng định cái khó nhất khi chơi bể cá thủy sinh là việc duy trì được nó.
Anh Hưng tiết lộ sau một thời gian, nước trong bể thường bị bazơ hay axít hóa làm tất cả các sinh vật đều bị ảnh hưởng. Khi đó, anh phải dùng các biện pháp khác nhau để khắc phục. Có thể anh cho thêm vào một số hóa chất chuyên dụng làm trung hòa môi trường nước. Một biện pháp khác là thêm hay bớt một số loại cây trong bể để tạo sự cân bằng trở lại. Điều này đòi hỏi một sự hiểu biết sâu sắc về sinh học, hóa học cũng như những kinh nghiệm tích lũy trong quá trình chơi.

Ngoài bể, các phụ kiện còn là dàn đèn cung cấp ánh sáng cho sự quang hợp của cây. Anh Hưng cho biết dù để trong phòng kín, ít ánh sáng mặt trời nhưng cây trong bể vẫn xanh tươi. Để có điều đó, anh phải "tập" cho chúng thói quen quang hợp như trong tự nhiên: bật điện ban ngày và tắt đi vào buổi tối. Sự công phu cũng thể hiện ở việc bật tắt đèn. Trước khi tắt hệ thống đèn của bể, anh Hưng sẽ bật đèn của phòng khách. Sau đó, anh mới ngừng hẳn việc cung cấp ánh sáng cho bể. Nếu không làm thao tác như vậy, cá có thể bơi loạn xạ khiến chúng bị "chấn thương" và phá hỏng cây trong bể cá.

Ngoài việc ngắm các loại cá đẹp, độc đáo, thú của người chơi cá cảnh còn là tự thiết kế một bể cá thủy sinh. Để tạo ra và duy trì một bể thủy sinh như vậy, công sức, thời gian, tiền bạc bỏ ra là không nhỏ.

Anh Hưng là người chơi cá cảnh có thâm niên ở Hà Nội. Là một cán bộ của ngành hàng không, bận bịu với vô số công việc, anh Hưng chỉ có thể dành thời gian cho hai bể cá của mình vào buổi đêm. Anh tranh thủ cuối giờ chiều đi chọn mua các loại cây mới, lọc các loại gỗ để mang về nhà. Chỉ tới khi cả nhà đã đi ngủ, anh Hưng mới đem các cây gỗ để kỳ cọ và ngâm xuống nước khoảng hai ba ngày mới cho vào bể được.

Hiện tại, ở nhà, có hai chiếc bể thủy sinh do chính tay anh thiết kế và chăm sóc. Chiếc bể to được đặt ở phòng khách làm căn phòng thêm lộng lẫy, nhất là vào buổi tối.

Là một tay chơi có nghề, chính tay anh mua kính về, tự ráp thành một bể có chiều dài hơn 2 m, rộng gần 1 m và cao 1 m rưỡi. Anh Hưng cho biết giá thị trường của chiếc bể này khoảng gần 30 triệu. Tuy nhiên, công sức và tâm huyết của anh bỏ vào là vô giá.

Ngoài việc tự tay gắn bể, anh cũng tự mua, tìm tòi các vật liệu bên trong. Vài chục bao sỏi, hàng chục cành cây được lọc ra chỉ để chọn một hai cành ưng ý, khoảng hơn tá loại cây thủy sinh như súng, rong... được anh kết hợp để tạo ra một môi trường mô phỏng tự nhiên trong không gian hạn chế của bể. "Kiến trúc" bên trong cũng được anh Hưng nghiên cứu rất kỹ.

Theo anh Hưng, thiết kế của một bể cá cảnh được chia làm 3 trường phái. Một là theo phong cách Nhật Bản (còn gọi là amano) với các quy tắc khá khắt khe về bố cục. Nguyên liệu chính là đá và cây được sắp xếp theo một chủ đề nhất định, có thể là hùng vĩ của núi rừng, phong cảnh sơn thủy hữu tình hay quan niệm nhân sinh của phương Đông huyền bí. Bên cạnh đó là trường phái Hà Lan với cách bố trí theo hướng tự nhiên. Các loại cây được trồng theo lớp và mọc tự do tạo vẻ hoang dại. Cuối cùng là sự kết hợp của hai trường phái này, có thể được gọi là phong cách trung tính.


Để tạo ra một "công trình" cho riêng mình, các nguyên vật liệu thực hiện như đá, sỏi, gỗ, cây có thể mua và chọn lọc, thiết kế nền của bể cũng không quá khó khăn, các loại phân tạo ra môi trường sống cho cây và cá cũng được bán khá rộng rãi. Tuy nhiên, anh Hưng khẳng định cái khó nhất khi chơi bể cá thủy sinh là việc duy trì được nó.

Sau một tháng, bể cá của người mới chơi có thể rất hoàng tráng. Tuy nhiên, sau vài tháng, phong cảnh nhân tạo của bể gặp những vấn đề mà sự khắc phục là rất khó khăn. Sự phát triển tự nhiên của các loại cây khác nhau, sống ở các vùng khác nhau với nhiều điều kiện khí hậu, ánh sáng không như nhau sẽ xung đột. Sự phong phú của các loài tạo ra vẻ đẹp của bể nhưng cũng chính điều đó tạo ra sự mâu thuẫn trong việc duy trì sự bền vững của môi trường sinh thái trong nước.

Anh Hưng tiết lộ sau một thời gian, nước trong bể thường bị bazơ hay axít hóa làm tất cả các sinh vật đều bị ảnh hưởng. Khi đó, anh phải dùng các biện pháp khác nhau để khắc phục. Có thể anh cho thêm vào một số hóa chất chuyên dụng làm trung hòa môi trường nước. Một biện pháp khác là thêm hay bớt một số loại cây trong bể để tạo sự cân bằng trở lại. Điều này đòi hỏi một sự hiểu biết sâu sắc về sinh học, hóa học cũng như những kinh nghiệm tích lũy trong quá trình chơi.